Gemeenten voorzagen al langer dat de huishoudtoets tot problemen zou leiden. Ondanks gemeentelijk protest ging de Eerste Kamer op 21 december 2011 akkoord met de maatregel en hebben sociale diensten alles op alles gezet om de toets op 1 januari 2012 ordentelijk in te voeren.

Behoorlijk bestuur
Het zogenaamde ‘Lente-akkoord’ schrapt met de huishoudinkomenstoets vanaf 2013 ook de structurele bezuiniging van 54 miljoen euro per jaar. De afschaffing betekent echter ook dat gemeenten de voor 2012 verwachte bezuiniging van 27 miljoen euro op de uitkeringen niet waar kunnen maken. Het terugdraaien van deze bezuiniging is volgens Paas 'gewoon een kwestie van behoorlijk bestuur'.

Geen nieuwe aanvraagprocedure
Hoewel de keuze om de huishoudinkomenstoets met terugwerkende kracht tot 1 januari 2012 af te schaffen voor burgers de beste is, maakt die de afschaffing er niet gemakkelijker op. Gemeenten moeten mensen die eerder een bijstandsuitkering geweigerd werd, alsnog benaderen en achteraf bepalen of zij voor een uitkering in aanmerking komen. Divosa vraagt de Kamer het zo te regelen dat ambtenaren hun eerdere afwijzing ‘ambtshalve’ mogen aanpassen waardoor burgers en gemeenten de aanvraagprocedure niet helemaal opnieuw hoeven te doorlopen. Maar zelfs dan is de herbeoordeling een aanzienlijke klus.

Publiekscampagne
Nog lastiger is het om mensen die zelf al tot de conclusie waren gekomen dat een bijstandsaanvraag door de toets geen kans zou maken, alsnog op te sporen. Ook zij moeten in de gelegenheid gesteld een aanvraag in te dienen. Het is volstrekt onduidelijk om hoeveel mensen het hier gaat. Gemeenten vinden daarom dat het rijk een publiekscampagne moet starten om burgers te wijzen op de gewijzigde regels. Ook dringen sociale diensten erop aan dat er een wettelijke termijn komt waarbinnen mensen hun aanvraag alsnog mogen indienen.

Bijzondere bijstand
De huishoudinkomenstoets heeft ook gevolgen gehad voor de bepaling of mensen recht hadden op bijzondere bijstand of gemeentelijk minimabeleid. Divosa voorziet dat afschaffing van de toets ertoe zal leiden dat een fors aantal herbeoordeling uitgevoerd moeten worden.

Overgangsregeling
Voor een kleine groep heeft de huishoudinkomenstoets geleid tot een hoger inkomen. Onduidelijk is nog hoe gemeenten moeten omgaan met hun situatie. Het zou goed zijn als voor deze mensen een nette overgangsregeling komt. Terugvordering van bedragen heeft weinig zin, zo verwacht Divosa. Het geld is waarschijnlijk al lang besteed en de inkomenspositie leidt, zeker als de uitkering weer is verlaagd, tot vorderingen die niet of nauwelijks te verhalen zijn.

Juridisch niemandsland
Rijk en gemeenten zullen de komende tijd nodig hebben om de details van de afschaffing te bespreken. Daarna kunnen gemeenten pas hun verordeningen aanpassen. Paas waarschuwt daarom dat het nog wel even duurt voor het ‘juridisch niemandsland’ waarin burgers en gemeenten verkeren definitief voorbij is.

Bron: Divosa